دشت سیلاخور در شمال لرستان از مناطق مهم زاگرس مرکزی بوده که دارای استقرارگاه های متعددی در رابطه با عصر مس وسنگ است. بررسی ها و مطالعات انجام شده در این دشت تاکنون 80 محوطۀ باستانی را در رابطه با عصر مس وسنگ نشان داده است. داده های این پژوهش از بررسی و شناسایی که در سال 1385 از دشت سیلاخور صورت گرفته و هم چنین بررسی مجدد و تکمیلی نگارندگان از این ناحیه انجام گرفته است. در این مطالعه، 51 نمونه سفال شاخص از سفال های مربوط به عصر مس وسنگ در محوطه های این ناحیه مورد مطالعۀ گونه شناختی قرار گرفته اند. در این پژوهش سعی شده تا به این پرسش پاسخ داده شود که مقایسۀ گونه شناختی سفال های عصر مس وسنگ دشت سیلاخور چگونه می تواند در تنظیم گاهنگاری منطقه مؤثر باشد؟ گونه شناسی و مقایسه های انجام شده در رابطه با سفال های این دوره در دشت سیلاخور گویای این است که فرهنگ های سفالی رایج عصر مس وسنگ این ناحیه متأثر از تحولات مناطق شمالی کوه گرین و سفیدکوه (درۀ کنگاور) است؛ بنابراین، می توان گاهنگاری درۀ کنگاور در عصر مس وسنگ را به دشت سیلاخور نیز تعمیم داد. از سویی دیگر، گونه شناسی انواع سفال این پژوهش می تواند در درک درست تر از فرهنگ های پس از دورۀ مس وسنگ و در عصر مفرغ مؤثر باشد. تشابهات گونه شناختی سفال دورۀ مس وسنگ دشت سیلاخور با سفال دورۀ گودین III لزوم بازنگری در گاهنگاری عصر مس وسنگ و به تبع آن عصر مفرغ را نشان می دهد. پس از مطالعات صورت گرفته برروی سفال های گردآوری شده، تعداد 51 نمونه سفال از آن ها که شاخص تر بوده تفکیک شده و مورد مطالعۀ بیشتر قرار گرفته اند. در این راستا، سعی شده تا از هر نمونه سفال حداقل یک نمونه در این پژوهش ارائه گردد. نمونه های گردآوری شده معرف سه دورۀ قدیم، میانه و جدید عصر مس وسنگ در دشت سیلاخور هستند.

سیل، یکی از پدیده های پیچیده و مخرب طبیعی است که هر ساله خسارات فراوانی را به دنبال دارد. سیلابدشت ها و مناطق مجاور رودخانه ها، که بیشتر فعالیت های اقتصادی و اجتماعی در آنها صورت می گیرد، پیوسته در معرض خطر سیل قرار دارند و ضروری است که در این گونه مناطق، محل های سیل گیر در دوره بازگشت های مختلف در نقشه پهنه بندی سیل مشخص شود. این نقشه می تواند به عنوان ابزاری مناسب و قانونی برای تعیین راهبردهای توسعه و کاهش خسارات سیل به کار گرفته شود. در این تحقیق، مناطق سیل گیر دشت سیلابی سیلاخور بروجرد در دوره بازگشتهای مختلف، تهیه شده است. ابتدا آمار و اطلاعات هیدرولوژیکی نظیر بارندگی و دبی از سازمان های مختلف، جمع آوری شد. سپس به تجزیه و تحلیل، بازسازی و تکمیل آنها پرداخته شد. همچنین هیدروگراف واحد طبیعی حوزه و زیرحوزه ها، تعیین شد. در فواصل مختلفی از رودخانه، در مجموع 262 مقطع عرضی برداشت شد. مشخصات رودخانه و دشت سیلابی (نظیر وضعیت بستر و کناره های رودخانه، وجود یا عدم وجود پوشش گیاهی)، مشخصات سازه های مختلف مسیر رودخانه نظیر پل ها، یادداشت گردید. در شاخه ها و بازه های مختلف رودخانه، روندیابی سیل به روش ماسکینگام-کانژ صورت گرفت. در نهایت با به کارگیری نرم افزار HEC-RAS، نقشه پهنه های سیل گیر با مقیاس 1:50000، پروفیل سطح آب و مشخصات جریان در بازه ها و دوره بازگشت های مختلف، استخراج شد. پس از تهیه نقشه پهنه های سیل گیر، در نقاط بحرانی و مشخصی و به روش های مختلف، دقت و صحت این نقشه ها، مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد درصورت درنظر گرفتن محدودیت های نرم افزار مذکور (ثابت در نظر گرفتن دبی در بالادست و پایین دست بازه یا رودخانه) و رفع محدودیت های آن با روش های مختلف (روندیابی سیل و کوتاه گرفتن طول بازه ها)، نقشه های حاصل از دقت و صحت خوبی برخوردار خواهند بود.

شناخت تغییرات مکانی و زمانی پارامترهای کیفی آب زیرزمینی تحت تاثیر تغییر اقلیم گام مهمی در در مدیریت حوزه های آبخیز کوهستانی به ویژه در اقلیم مناطق خشک و نیمه خشک محسوب می شود. پارامترهای اقلیم آینده با استفاده از داده های دمای حداقل، دمای حداکثر، بارش و ساعات آفتابی دوره پایه( 1371 تا 1395) در دشت کشاورزی سیلاخور بروجرد، با مدل گردش عمومی جو HADCM3 و مدل ریزمقیاس نمایی LARS-WG طبق دو سناریوی B1 و A2 پیش بینی شد. با استفاده از شاخص خشکسالی SPI، سالهای تر و خشک در دوره پایه تعیین و وضعیت خشکسالی آینده پیش بینی گردید. با استفاده از داده های کیفی آب 18 چاه حوزه مورد مطالعه، توزیع پارامترهایTDS، EC، PH، SAR با استفاده از چهار روش اصلی پهنه بندی در زمین آمار (IDW، RBF، Kriging وCokriging) مورد بررسی قرار گرفت و نقشه های پراکنش آنها تهیه و با استفاده از شاخص ریشه دوم میانگین مربع خطا (RMSE)، بهترین مدل انتخاب گردید. در آخر با استفاده از روش تحلیل عاملی و آنالیز واریانس اثر تغییر اقلیم و خشکسالی ها بر پارامترهای ژئوشیمیایی آب بررسی شدند. نتایج نشان داد که برای پارامترهای PH، TDS، SAR و ECبه ترتیب روش های کوکریجینگ معمولی، کوکریجینگ ساده، کوکریجینگ ساده و کوکریجینگ ساده مناسب تر بوده اند. در بین پارامترهای مورد بررسی TDS و EC بیشترین همبستگی را با دمای میانگین داشته و SAR همبستگی بالایی با پارامترهای اقیلمی نداشته است. پارامتر PH همبستگی منفی قوی و معنی داری با دمای حداقل دارد. نتایج از عدم تاثیر معنی دار کلاس های خشکسالی و ترسالی بر کیفیت آب به غیر از PH دارد. درحالیکه خشکسالی های شدید بر همه پارامترهای کیفی آب اثر معنی دار دارند. بررسی تغییر اقلیم نشان می دهد که با افزایش دمای حداقل و حداکثر در سال های آینده TDS و ECافزایش وPH کاهش می یابد.

با توجه به اینکه ایران بر روی کمربند زلزله آلپ-هیمالیا واقع گردیده است، هر از چند گاهی زلزله های مخربی در مناطق مختلف ایران اتفاق می افتد که خسارات جانی و مالی فراوانی را به بار می آورند. به همین دلیل مقاوم سازی جهت حفظ بناهای تاریخی و مذهبی به دلیل قدمت زیاد تاریخی و میراثی آن ها بسیار ضروری می باشد. هدف از این پژوهش بررسی رفتار گنبد ارچین امامزاده جعفر بروجرد به عنوان نمونه ای از چند گنبد ارچین موجود در جهان تحت زلزله 1385 دشت سیلاخور و ارائه طرح مقاوم سازی این گنبد با استفاده از یک لایه اندود بتن مسلح (شاتکریت) در سطح داخلی گنبد می باشد. در این پژوهش جهت مدل سازی و آنالیز از نرم افزار اجزاء محدود ABAQUS استفاده شده است. پس از انجام مطالعات میدانی سازه، گنبد با دقت در این نرم افزار مدل گردیده است. این مدل تحت آنالیز فرکانسی و تحلیل دینامیکی تاریخچه زمانی قرارگرفته و رفتار لرزه ای گنبد قبل و بعد از مقاوم سازی مدل با یکدیگر مقایسه گردیده اند. درنهایت با توجه به تحلیل های انجام شده و نتایج به دست آمده از این پژوهش علت خرابی گنبد در زلزله 1385 دشت سیلاخور شتاب زیاد قسمت فوقانی گنبد و ضعف و تردشکنی مصالح بنایی در برابر نیروهای برشی شناخته شد. پس از مقاوم سازی گنبد با اندود بتن مسلح در سطوح داخلی این ضعف و آسیب پذیری به خوبی برطرف خواهد گردید.

دشت سیلاخور بروجرد بین دو زون زاگرس مرتفع و سنندج - سیرجان است و یکی از مناطق لرزه خیز کشور به شمار می رود. بررسی گسل های منطقه و کانون های سطحی زمین لرزه ها در منطقه نیز نشان دهنده وقوع زمین لرزه هایی با تعداد نسبتا زیاد و بزرگی متوسط تا بزرگ است. بررسی زمین لرزه های تاریخی نیز نشان دهنده بروز زمین لرزه های متعددی در گستره بررسی شده درگذشته است و گستره بیشینه تخریب و صفحه گسل در سازوکارهای کانونی تعیین شده از روند شمال غربی - جنوب شرقی آن ها تبعیت می کنند. بررسی توزیع مکانی پس لرزه های زمین لرزه 31/2/1384 بروجرد بر روی نقشه توپوگرافی منطقه، نشان می دهد که اکثر پس لرزه ها در منطقه کانون سطحی زمین لرزه اصلی یعنی در ناحیه گسل قلعه حاتم به وقوع پیوسته اند. هم چنین با تعیین محل پس لرزه های زمین لرزه 13/1/1385 مشخص شد که اکثر پس لرزه ها در منطقه کانون سطحی زمین لرزه اصلی، یعنی گسل دورود بوقوع پیوسته اند. به عبارت دیگر، فعال شدن گسل مسبب زمین لرزه های اصلی ایجاد کننده پس لرزه ها بوده است. همچنین سازوکارهای محاسبه شده برای زلزله ها در این پژوهش، اکثرا امتدادلغز راست گرد را در کنار سازوکارهای فشارشی و کششی نشان می دهند. وجود این سازوکارهای متفاوت در کنار هم دیگر نشان دهنده وقوع پدیده افراز در این ناحیه از زاگرس است.

بررسی آمار خسارت سالانه ناشی از وقوع سیلاب ها در ایران و جهان بیانگر گستردگی صدمات ناشی از سیلاب به منابع طبیعی و انسانی مناطق مختلف است. تعیین پهنه سیلابی رودخانه ها در راستای صیانت از منابع ملی و کاهش خسارات سیل، امکان حفاظت رودخانه در مقابل دست اندازی و احداث هرگونه تأسیسات غیرمجاز در آن را فراهم می سازد. از این رو در تحقیق حاضر به منظور ارزیابی قابلیت مدل های عددی در شبیه سازی پهنه سیلابی رودخانه ها بازه ای از رودخانه قوشقرای آذرشهر با استفاده از مدل هیدرولیکی دوبعدیHEC-RAS 5.0.7 و مدل یک بعدی HEC-RAS شبیه سازی و مقایسه شد. تغییرات مشخصه های هیدرولیکی جریان سیلابی شامل عمق، سرعت در مقاطع عرضی مختلف در مدل ها مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که نتایج تراز سطح آب (عمق جریان) مدل دوبعدی HEC-RAS نسبت به مدل یک بعدی، کمترین خطا را در مقایسه با سایر پارامترهای هیدرولیکی جریان سیلابی دارد. مدل دوبعدی HEC-RAS، بیشترین میزان خطا را در پارامتر سرعت جریان با مدل یک بعدی نشان داد. به علاوه مدل دوبعدی HEC-RAS 5.0.7، سطح پهنه سیل گیر را 12/46 درصد بیشتر از مدل یک بعدی HEC-RAS نشان می دهد که تطبیق پهنه های حاصل روی وضع موجود رودخانه و مقایسه با عکس هوایی سال 1346 رودخانه، گویای دقت بالاتر مدل دوبعدی HEC-RAS در تخمین پهنه سیلابی رودخانه است.

روانگرایی پدیده ای است که در خاک های منفصل ماسه ای تا سیلتی ایجاد می شود. با اعمال بارهای لرزه ناشی از زمین لرزه بر توده های اشباع مستعد روانگرایی، تمایل این خاک ها به کاهش حجم و عدم امکان خروج سریع آب از آنها، افزایش فشار آب منفذی و به دنبال آن کاهش تنش موثر و مقاومت برشی خاک را باعث می شود. با ادامه این روند، به تدریج خاک رفتاری سیال مانند پیدا کرده و در اصطلاح روانگونه می شود. روانگرایی در حین زمین لرزه می تواند باعث ایجاد تغیرات ژئومورفولوژیکی در سطح زمین و وارد آمدن خساراتی به تاسیسات انسانی شود. شناسایی مناطق مستعد روانگرایی می تواند به شکل پهنه بندی انجام گرفته و تا حدود زیادی از میزان خسارات ناشی از وقوع روانگرایی در زمان رخداد زمین لرزه بکاهد. در این تحقیق با استفاده از داده های سنجش از دوری ماهواره ای نقشه پهنه بندی خطر روانگرایی خاک در دشت سیلاخور از طریق روی هم گذاری لایه های رقومی شده ویژگیهای لرز زمین ساخت، عمق آب زیرزمینی و ویژگیهای زمین شناسی و ژئومورفولوژی در محیط نرم افزاری در 7 کلاس ترسیم شد. بر اساس نقشه پهنه بندی خطر روانگرایی، 7 درصد از مساحت محدوده مورد مطالعه در منطقه خطر روانگرایی کلاس شش، 21 درصد در محدوده خطر کلاس پنج، 5 درصد در محدوده خطر کلاس چهار، 4 درصد در محدوده خطر کلاس سه، 5 درصد در محدوده کلاس خطر دو، 30 درصد در محدوده خطر کلاس یک، و 28 درصد باقی مانده محدوده در منطق خطر کلاس صفر قرار می گیرد.

بر طبق اطلاعات جمع آوری شده و تحقیق حاضر در مجموع 454 گونه متعلق به 246 جنس و 62 تیره در محدوده جغرافیایی بروجرد شناخته شده است. گیاهان دولپه ای با 395 گونه، تک لپه ای ها با 55 گونه، پتریدوفیت ها با 2 گونه و بازدانگان با 2 گونه فلور بروجرد را تشکیل می دهند. از گونه های دولپه ای؛ 26 گونه بی گلبرگ، 24 گونه جدا گلبرگ و 127 گونه پیوسته گلبرگ می باشند. غنی ترین تیره ها Fabaceae (76 گونه)، Asteraceae (56 گونه)، Brassicaceae (55 گونه)، Lamiaceae (24 گونه) و Poaceae (22 گونه) هستند. جنس های متنوعی که در بروجرد هستند عبارتند از:Astragalus (27 گونه)، Euphorbia (12 گونه)، Alyssum (10 گونه) و Centaurea (9 گونه). گونه های درختی و درختچه ای (23 گونه) و عناصر رودخانه ای (9 گونه) کمترین درصد فرم رویش منطقه هستند. از گونه های درختی و درختچه ای؛ 14 گونه جداگلبرگ، 4 گونه پیوسته گلبرگ، 3 گونه بی گلبرگ و 2 گونه از بازدانگان است. از کل گونه های موجود در ایران، 1812 گونه اندمیک ایران است که با توجه به اطلاعات به دست آمده 7 گونه اندمیک بروجرد می باشد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.